Współcześnie pokusić się już można o jasne sformułowanie swoistych przyczyn odkryć geograficznych, dzięki którym wiemy o swojej planecie tyle, ile jest to na razie możliwe. Między innymi można je podzielić na przyczyny społeczne, polityczne oraz gospodarcze. W pierwszej grupie, społecznych, należy wymienić między innymi po prostu ciekawość świata, legendy o bogactwie wielu innych lądów, rozwój myśli humanistycznej, zasada dziedziczenia obowiązująca w Europie, a która wprost pchała do posiadania coraz to nowych terenów o dużej wartości i najlepiej jeszcze nieznanych, chęć sławy i bogactwa, podbicia lądów na przykład poprzez chęć szerzenia chrześcijaństwa itp. Z kolei pod przyczynami politycznymi należy wymienić: brak pracy na swoim terenie, złe warunki handlu z państwami na przykład Wschodu, koniec wojen z Maurami, chęć Kościoła do rozszerzania swoich wpływów. Natomiast przyczynami gospodarczymi są zawsze przede wszystkim: poszukiwanie surowców, nowych produktów i tworzyw, nowych umiejętności, rozwój kartografii, nowe rynki zbytu itp.